Hvalir



Aðalsíða
Senda póst

ÞORSKUR Gadus morhua

Þorskmiðin eru allt í kringum landið og þorskur veiðist árið um kring en oft eru veiðar mestar síðla vetrar. Þorskurinn hrygnir í mars/apríl og þá aðallega á grunnunum undan Suðurlandi. Uppeldisstöðvar þorsks eru úti fyrir Vestfjörðum, Norðurlandi og Austfjörðum. Fyrir vestan og norðan mætir Golfstraumurinn í Atlantshafinu svellköldum Austur-Grænlandsstraumnum og fyrir austan land mætir hann köldum tungum Austur-Íslandsstraumsins. Á mótum hlýsjávar og svalsjávar skapast hin ákjósanlegustu ætisskilyrði fyrir fiskinn. Fæða þorsks er mjög fjölbreytileg. Ungfiskurinn lifir mest á ljósátu og rækju en eldri þorskur á loðnu og öðrum smáfiski.

Þorskur er aðallega veiddur í botnvörpu, á línu og í net en jafnframt á handfæri og í dragnót. Venjulega veiðist hann á 100-250 m dýpi og við 4-7°C sjávarhita. Fiskurinn er oftast 4-7 ára og 1 - 4 kg á þyngd er hann veiðist en stærri og eldri þorskur er einnig í aflanum.

Viðmiðunarstofn þorsks (4 ára og eldri fiskur) var í upphafi ársins 2007 metinn 650.000 tonn og hrygningarstofninn þar af um 180.000 tonn.

Undanfarin 30 ár hefur þorskaflinn verið á bilinu 180.000 - 470.000 tonn á ári en að meðaltali hefur árleg veiði verið um 290.000 tonn.

Þorskafli íslenskra skipa á Íslandsmiðum var 194.000 tonn almanaksárið 2006 en verður líklega 15-20.000 tonnum minni árið 2007. Heildaraflamark fiskveiðiárið 2006/2007 var 193.000 tonn. 

Aflaregla fyrir þorsk tók gildi 1995 en í henni hefur falist að aflamark ár hvert miðist við 25% af viðmiðunarstofni þorsks, þ.e. stofni 4ára fisks og eldri. Aflareglan hefur þó tekið nokkrum breytingum undanfarin ár, einkum til sveiflujöfnunar milli ára. Í samræmi við nýja ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, þar sem einkum er varað við lélegri nýliðun undanfarin ár, ákváðu stjórnvöld að aflamark fiskveiðiársins 2007/2008 skyldi miðað við 20% af viðmiðunarstofni og hefur heildaraflamark því verið sett 130.000 tonn.

Þorskstofninn er langmikilvægasti fiskstofninn á Íslandsmiðum og undanfarin ár hafa þorskafurðir verið 35-40% af útflutningsverðmæti sjávarafurða.

Línuritið sýnir þróun þorskveiða síðan 2001 ásamt hámarksafla sem Hafrannsóknastofnunin mælti með og aflamarkinu er sjávarútvegsráðuneytið setti sömu fiskveiðiár.  Rauðu súlurnar tákna ráðleggingar fiskifræðinga, bláu súlurnar heildaraflamarkið og grænu súlurnar ársaflann. (Allar tölur eru í þúsundum tonna).
Þróun afla á sóknareiningu í þorskveiðum er vísbending um hagkvæmni sóknar. Árin 1994-97 er talið að afli á sóknareiningu hafi aukist verulega í þorskveiðum með botnvörpu, línu og net en hafi fallið eftir það, einkum aflinn á netaveiðum. Aflabrögð á þorskveiðum með botnvörpu og línu virðast að mestu hafa farið batnandi síðan 2000 en aflabrögð á netum versnað áfram. Mælikvarðinn er miðaður við að afli á sóknareiningu hafi fengið gildið 100 árið 1990 fyrir allar þessar gerðir veiðarfæra.
Línuritið sýnir þróun þorskafla á sóknareiningu á tímabilinu 1991-2006.
Nýliðun þorskstofnsins  Nýliðun þorskstofnsins hefur verið léleg á undanförnum árum. Árgangarnir 2001-2006 eru allir undir langtíma-meðaltali og árgangurinn frá 2001 er hinn minnsti sem mælst hefur. Á þessu tímabili hefur meðalárgangur verið metinn 117 milljónir fiska en á árunum 1997-2000 var meðalárgangur metinn 170 milljónir fiska. Aðgangur að æti svo og umhverfisskilyrði valda miklu um það hvernig ungviðinu reiðir af.