Hvalir



Aðalsíða
Senda póst

RÆKJA Pandalus borealis

Rækja (norðurslóðarækja) er útbreidd um norður-Atlantshafið og norður-Kyrrahafið og er afar verðmæt auðlind. Á Íslandsmiðum finnst hún í veiðanlegu magni frá suðvesturströndinni og með vestur-, norður- og austurströnd landsins og skiptist í allmarga stofna. Oftast heldur hún sig á 50-700 m dýpi. Rækja á sér mjög sérstakan lífsferil. Við kynþroska verður dýrið fyrst karlkyns en skiptir síðar um kyn og verður þá kvenkyns. Þetta gerist við 2-6 ára aldur, mismunandi eftir veiðisvæðum, og fer aldurinn við kynskiptin eftir umhverfisskilyrðum, aðallega sjávarhita.

Rækjan er veidd allt árið um kring í rækjuvörpu og bæði á grunnslóð og í úthafinu. Rækjan á grunnslóð, sem stundum er nefnd innfjarðarækja, er smá og eru 250-400 rækjur í kg en úthafsrækjan er stærri, 100-300 í kg.

Árlegur rækjuafli á Íslandsmiðum jókst jafnt og þétt frá 10.000 tonnum árið 1980 og í 76.000 tonn árið 1995 en tók þá að minnka og var aðeins tæp 900 tonn árið 2006.

Íslensk skip veiða einnig rækju á fjarlægum miðum. Íslensk skip hófu veiðar á Flæmingjagrunni árið 1993 og hefur árlegur afli þar verið 2.000-21.000 tonn. Afli íslenskra skipa var um 2.000 tonn árið 2006. 

Aflinn af Íslandsmiðum árið 2006 var nær eingöngu úthafsrækja. Vísindaleg ráðgjöf um veiðar og heildaraflamark fyrir hvert fiskveiðiár eru byggð á mati á mismunandi rækjustofnum við landið en sumir þeirra eru mjög svæðabundnir, sérstaklega hvað rækjuna á grunnslóð varðar.

Ástand rækjustofna á ýmsum svæðum fer mjög eftir sókn við veiðarnar en einnig þorskgengd því að rækjan er hluti af æti þorsks, einkum smáþorsks. Í íslenska þorskstofninum er mikið af ungfiski og það hefur haft slæm áhrif á rækjustofnana og aflann, bæði á grunnslóð og á úthafinu. Mat, sem tekur tillit til afráns þorsks og nýliðunar rækju, bendir til að stofn úthafsrækju sé enn í lægð.   

Fiskveiðiárið 2007/2008 er aflamarkið í úthafsrækju 7.000 tonn í samræmi við ráðgjöf fiskifræðinga, en ekkert aflamark er sett fyrir innfjarðarækju.  

Rækjuveiðar á Flæmingjagrunni eru undir stjórn NAFO sem samþykkt hefur að viðhafa sóknarstýringu við veiðarnar. Íslensk stjórnvöld hafa mótmælt þessari aðferð við stjórnun veiðanna og mælt með kvótakerfi. Heildaraflamark íslenskra skipa er 13.500 tonn árið 2007.

Fyrra línuritið sýnir þróun rækjuafla á grunnslóð síðan 2001 ásamt tillögum Hafrannsóknastofnunar um aflahámark og heildaraflamark sem ákveðið var af íslenskum stjórnvöldum.  Rauðu súlurnar tákna ráðleggingar Hafrannsóknastofnunar, bláu súlurnar heildaraflamark og grænu súlurnar ársaflann. (Allar tölur eru í þúsundum tonna).
Seinna línuritið sýnir á sama hátt þróun úthafsrækjuafla á Íslandsmiðum síðan 2001. Fram kemur að heildaraflamark hefur mörg undanfarin ár verið sett í samræmi við ráðgjöf  Hafrannsóknastofnunar.  Árlegur afli hefur síðustu þrjú árin verið mun minni en heimildir gerðu ráð fyrir. .
Rækjuævintýrið Stutt er síðan rækjuveiðar hófust fyrir alvöru hér við land. Fyrir 25 árum var árlegur rækjuafli innan við 10.000 tonn og aðallega var veitt á grunnslóð. Fyrir 40 árum var rækjan hins vegar litin hálfgerðu hornauga af þeim sem stunduðu þorskveiðar því að fiskurinn sinnti ekki hinu ljúffengasta agni sem beitt var heldur eltist við rækjuna um allan sjó. Síðustu tvo áratugi náðu íslensk skip að veiða tugþúsundir tonna ár hvert og mest 90.000 tonn, en aflinn hefur nú minnkað í um 1,000 tonn hjá flotanum á Íslandsmiðum. Á síðustu árum hafa vinnslur í landi hafið innkaup á frystu erlendu hráefni í stórum stíl til vinnslu hérlendis.