Hvalir



Aðalsíða
Senda póst

HÖRPUDISKUR Chlamys islandica

Hörpudiskur er nokkuð algengur allt í kringum landið nema við suðurströndina en mest er af honum í Breiðafirði og hann hefur aðallega verið veiddur þar, á Vestfjörðum og í Húnaflóa. Hörpudiskurinn lifir á svifþörungum og smáum lífrænum ögnum sem berast með straumum nálægt sjávarbotninum. Hann heldur sig mest á hörðum botni á 15-80 m dýpi, einkum þar sem straumar bera að gnótt næringarefna. Hörpudiskurinn vex hægt og aðallega á vorin og sumrin en hrygning fer fram í júní/júlí. Tíu ára er skelin orðin 6,5-8,5 cm á hæð.

Hérlendis er hörpudiskur veiddur með plógi sem dreginn er eftir botninum á 20-70 m dýpi. Algengastir eru svonefndir hjólaplógar. Vertíð stendur venjulega frá áliðnum júlí, allt haustið og veturinn en veiðar hafa verið bestar haustmánuðina. Vinnsla hörpudisks fer aðallega fram í byggðunum við Breiðafjörð.

Niðurstöður stofnmælinga undanfarin ár hafa bent til þess að hörpudiskstofninn í Breiðafirði væri í jafnvægi miðað við sókn og afla en mikil umskipti urðu hins vegar í vísitölu veiðistofnsins árið 2001 er hún minnkaði um fimmtung og virðist stofninum enn hafa  hrakað síðan. Mikill samdráttur hefur einnig orðið í afla á sóknareiningu þannig að aflabrögðin voru í takt við stofnmatið. Talið er að rekja megi þessa hnignun stofnsins til ófullnægjandi nýliðunar við mikla sókn og til aukningar í náttúrulegri dánartíðni. Þá hefur komið fram umtalsverð frumdýrasýking ásamt vefjabreytingum sem virðist mega tengja við afföllin í stofninum. Jafnframt hefur sjávarhiti verið óvenjulega hár á miðunum og kann það að eiga þátt í þessari þróun. Í samræmi við þessar aðstæður hafa veiðar á hörpuskel ekki verið leyfðar undanfarin þrjú ár.

Árlegur hörpudiskafli hérlendis var á bilinu 8.000-17.000 tonn á árunum 1980-2000. 

Línuritið sýnir þróun hörpudiskveiða í Breiðafirði síðan 2001 ásamt aflamarki sem Hafrannsóknastofnun mælti með og heildaraflamarkinu sem sett var sömu ár.  Rauðu súlurnar tákna ráðleggingar Hafrannsóknastofnunar, bláu súlurnar heildaraflamark og grænu súlurnar ársaflann. (Allar tölur eru í þúsundum tonna).

Skelfiskseitrun Eiturefni geta safnast upp í skelfiski og eiga þau uppruna í svifþörungum sem hörpudiskurinn étur. Í kjölfar mikils þörungagróðurs frá vori og fram á haust geta eitraðir þörungar sprottið upp í miklu magni og eitrið borist í ýmiss konar skelfisk þó að slíkt sé sjaldgæft hérlendis. Eitrið er helst að finna í kynkirtlunum. Þetta verður að hafa í huga við tínslu kræklings og annarra skelja þegar allur fiskurinn er borðaður. Í hörpudiskvinnslu á Íslandi er lokunarvöðvinn (bitinn) fyrst og fremst nýttur, skilinn frá öðrum líffærum og hraðfrystur. Í hann safnast ekki eiturefni úr þörungum.

Uppfært í júlí 2007