Lög og reglur
Rannsóknir
og stofnmat
Aflamark
Eftirlit og
framfylgd



Aðalsíða
Senda póst

BARÁTTAN FYRIR FISKVEIÐILANDHELGINNI 1901 - 1976

Árið 1901 lýsti Ísland yfir 3 sjómílna landhelgi og gilti hún til ársins 1952 er Íslendingar færðu landhelgina út í 4 sjómílur frá grunnlínu sem dregin var út frá ákveðnum grunnlínupunktum þannig að flóar og firðir urðu hluti landhelginnar.

Þegar vísindaleg þekking á fiskimiðunum við landið jókst varð auðsætt að mikilvægustu fiskistofnarnir, en þó þorskstofninn sérstaklega, voru undir miklu veiðiálagi hins fjölþjóðlega fiskiskipaflota er sótti á miðin og að virkrar veiðistjórnar var brýn þörf.

Íslendingar háðu baráttu í 75 ár fyrir fullu forræði yfir fiskimiðum sínum og voru í fararbroddi þeirra þjóða er börðust á alþjóðavettvangi fyrir rétti strandþjóða til að stjórna fiskveiðum á miðum sínum og koma í veg fyrir ofveiði. Með þessari baráttu var landhelgin færð út í 12 sjómílur árið 1958 og fiskveiðilandhelgin, síðan í 50 sjómílur árið 1972 og 200 mílur árið 1975. Í maí árið 1976 fengu Íslendingar fulla viðurkenningu á 200 mílna fiskveiðilandhelgi sinni.

Allar útfærslur landhelginnar og lögsögunnar mættu mótspyrnu hjá öðrum þjóðum er sóttu á Íslandsmið til veiða og þessar deilur hlutu nafnið "þorskastríð". Sagnfræðingar hafa þó bent á að fyrstu "þorskastríðin" voru háð miklu fyrr, eða á 15. öld þegar til deilna kom milli Íslendinga og erlendra fiskimanna og fiskikaupmanna. Allar fiskveiðideilur á okkar dögum hafa þó verið leystar með alþjóðlegum samningum.

Lög nr. 44/1948 um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, oft kölluð landgrunnslögin, voru lögð til grundvallar í baráttunni fyrir útfærslu fiskveiðilandhelginnar. Lögin eru stutt og hnitmiðuð og með þeim lýst yfir því að sjávarútvegsráðuneytið skuli með reglugerð ákveða takmörk verndarsvæða við strendur Íslands innan endimarka landgrunnsins þar sem allar veiðar skuli háðar íslenskum reglum og eftirliti. Jafnframt er tekið fram að ráðstafanir til verndar fiskimiðunum skuli gerðar að fengnum tillögum frá vísindamönnum og sérfræðingum.

Hafréttarsamningur Sameinuðu þjóðanna öðlaðist gildi alþjóðlega árið 1994, eða ári eftir að 60 þjóðir höfðu fullgilt hann. Árið 1985 varð Ísland fyrst ríkja til að fullgilda samninginn.