Lög og reglur
Rannsóknir
og stofnmat
Aflamark
Eftirlit og
framfylgd



Aðalsíða
Senda póst

STJÓRNKERFI FISKVEIÐA Á ÍSLANDI

ÞRÓUN FISKVEIÐISTJÓRNAR Í SÖGULEGU LJÓSI

Forræði yfir fiskimiðunum og stjórn eigin fiskveiða Íslendinga hafa þróast í áföngum alla 20. öldina en aðalkaflaskilin urðu þó árið 1976 er 200 mílna fiskveiðilandhelgin gekk í gildi. Allt frá árinu 1901 og til ársins 1976 háðu Íslendingar baráttu fyrir fullveldisrétti yfir fiskimiðum sínum og má segja að þeir hafi lítið getað stjórnað sókn í mikilvæga fiskistofna þar til þessu takmarki var náð.

Tímabilið frá 1976 hefur einkennst af aðgerðum er hafa miðað að því að móta stjórnkerfi fiskveiða með það að leiðarljósi að þær séu í senn hagkvæmar og sjálfbærar hvað nýtingu auðlindanna varðar.

Í eftirfarandi köflum er baráttunni fyrir fiskveiðilandhelginni svo og þróun fiskveiðistjórnar hérlendis lýst nánar.

• Landhelgin
• Þróun stjórnkerfis

NÚVERANDI STJÓRNKERFI FISKVEIÐA

Frjáls aðgangur að fiskimiðunum er talinn hluti af atvinnufrelsi manna hérlendis en í seinni tíð hefur komið skýrt í ljós að fullt frelsi til veiða á mikilvægum auðlindum sjávar mundi leiða til ofnýtingar þeirra og nauðsynlegt hefur reynst að takmarka sókn í flesta nytjastofnana.

Vísindalegt mat á ástandi sjávarauðlinda og ráðgjöf um hámarksafla úr hverjum stofni eru grundvöllur leyfilegs heildarafla sem stjórnvöld ákveða árlega fyrir hvern stofn. Nauðsynlegt hefur reynst að ákveða leyfilegan heildarafla fyrir flesta nytjastofna en veiðar á öðrum stofnum eru ekki takmarkaðar eða eru ekki stundaðar.

Lög nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða voru hornsteinn núgildandi stjórnkerfis fiskveiða. Með þeim var lögfest kerfi framseljanlegra aflaheimilda fyrir flestar veiðar og veiðiheimildunum úthlutað til einstakra skipa. Hverju skipi er úthlutað tiltekinni hlutdeild af leyfðum heildarafla tegundar og nefnist það aflahlutdeild skips. Aflamark (kvóti) skips á hverju veiðitímabili eða vertíð ræðst þannig af leyfðum heildarafla viðkomandi tegundar og hlutdeild skipsins í þeim heildarafla. Aflamarkinu má skipta og framselja það á önnur skip en með nokkrum takmörkunum. Leyfður heildarafli flestra tegunda er miðaður við veiðar á 12 mánaða tímabili frá 1. september ár hvert til 31. ágúst á næsta ári og nefnist það fiskveiðiár en veiðitímabil fyrir ýmsan annan sjávarafla ræðst af vertíðum.

Lögin um stjórn fiskveiða hafa tekið allmiklum breytingum frá því að þau tóku gildi í janúar 1991 og hafa því verið endurútgefin sem Lög nr. 116/2006.

Sjávarútvegsráðherra ber ábyrgð á stjórn fiskveiða og framkvæmd laga og reglugerða er lúta að þeim.

Hafrannsóknastofnunin er miðstöð vísindalegra rannsókna á nytjastofnum og ber ábyrgð á ráðgjöf um árlegan hámarksafla úr þeim stofnum sem veiðar eru takmarkaðar á.

Fiskistofa annast eftirlit og framkvæmd laga um stjórn fiskveiða og Landhelgisgæslan löggæslu á miðunum.

Í eftirfarandi köflum er fjallað um lög og reglur er varða stjórn fiskveiða hérlendis og hið vísindalega starf sem lagt er til grundvallar veiðiráðgjöfinni. Þá er fjallað um leyfilegan heildarafla og lýst eftirliti og viðurlögum við brotum. Þessari umfjöllun er á engan hátt ætlað að vera tæmandi eða lögformleg lýsing á hinu umfangsmikla og ítarlega kerfi fiskveiðistjórnar hérlendis heldur aðeins að veita innsýn í það.

• Lög og reglur
• Rannsóknir og stofnmat
• Aflamark
• Eftirlit og framfylgd