SÓKN Í FISKVEIÐUM

Orðið sjósókn lýsir ágætlega þeirri atorku og þeim dugnaði sem gegnum aldirnar hafa verið undirstaða sjávarútvegs á Íslandi. Aðeins hraustmennum var ætlandi að sækja sjóinn með öllum þeim hættum og vosbúð er því fylgdi og fiskimannseðlið og veiðivonin knúði menn áfram.

Með sívaxandi tækni í útgerð á þessari öld jókst sóknargetan hratt og mikið og þar kom að leita varð leiða til að takmarka sóknina og um leið heildaraflann til að viðhalda eðlilegri afrakstursgetu allra helstu nytjastofnanna. Greinilegt er að oftast nær var of hart sótt í botnfiskstofnana síðustu áratugina með þeim afleiðingum að hvorki var nægilega gætt hagkvæmni í útgerðinni né sjálfbærni stofnanna.

Sókn er margþætt hugtak. Fiskifræðingum er tamast að meta sókn út frá fiskveiðidánartíðni og hún er því hinn líffræðilegi mælikvarði á sókn. Hagfræðingar meta á hinn bóginn sókn út frá notkun hagrænna aðfanga við fiskveiðar. Yfirleitt er sæmilegt samhengi þarna á milli en hin hagrænu sjónarmið standa þó í nánari tengslum við útgerðarkostnað. Gallinn við mat á hinum hagrænu aðföngum er sá að við fiskveiðar eru notuð svo margvísleg aðföng að erfitt er að finna fyrir hana góðan og algildan mælikvarða. Á sama hátt er talið vonlaust að hefta sókn með því að takmarka notkun tiltekinna aðfanga.

Nokkurs konar samnefnari þessara sjónarmiða, hinna líffræðilegu og hinna hagrænu, er að miða sókn við afla tiltekinnar tegundar á sóknareiningu og miða þá við hvert veiðarfæri. Sóknareiningin getur t.d. verið togtími vörpu, fjöldi króka í sjó eða fjöldi dragnótarkasta en eininguna þarf í hverju tilviki að staðla eins og best verður á kosið.

Sókn á Íslandsmiðum - veiðarfæri
Á myndunum hér fyrir neðan kemur fram hve mismunandi sóknin getur verið milli veiðisvæða og lýsir það jafnframt hvar helst er veiðivonin og hagkvæmt að veiða. Fyrsta myndin sýnir sókn með vörpur sem meðaltal áranna 1990-1997. Mest er um að ræða veiðar á botnfiski, rækju, humri og grálúðu. Dökku litirnir sýna mesta sóknarþungann suður og vestur af landinu og á Vestfjarðamiðum.

Önnur myndin sýnir sóknarþungann á línuveiðum þetta sama tímabil. Sóknarþunginn er greinilega mestur úti fyrir Vestfjörðum og á Breiðafirði en þétt er sótt um allt sunnan- og vestanvert landið. Línuveiðar beinast mikið að þorski, ýsu, steinbít og keilu.

Síðasta myndin sýnir sóknina 1990-97 í veiðum með dragnót, sem er mest notuð á flatfisk en einnig í þorsk-, ýsu- ufsa- og steinbítsveiðum. Dökku litirnir sýna að mest er sótt með dragnót við sunnan- og vestanvert landið en þó einkum undan Reykjanesi, á sunnanverðum Faxaflóa og á afmörkuðu svæði við suðaustanvert landið. 

Myndirnar eru fengnar úr bókinni: Sjávarnytjar við Ísland, eftir Karl Gunnarsson, Gunnar Jónsson og Ólaf Karvel Pálsson með góðfúslegu leyfi höfunda.

Vörpusókn mæld í togtímum á fermílu

Línusókn mæld í þús. öngla á fermílu

Dragnótarsókn mæld í köstum á fermílu

Sókn í þorskstofninn
Ítarlega hefur verið fylgst með þróun sóknar í þorskstofninn, einkum sókn með botnvörpu, netum og línu. Sókninni fyrir tímabilið 1991-2002 er lýst með línuritinu hér á eftir en þar kemur fram að hún minnkaði fyrir allar þrjár gerðir veiðarfæranna tímabilið 1993-97, jókst síðan til  ársins 2001 en minnkaði ári síðar. Ekki er aðgengilegar nýrri tölur. 

Þróun sóknar í þorsk eftir veiðarfærum.